Hormonale migraine bij vrouwen in de overgang

Vrouwen met hormonale hoofdpijnen die in de overgang komen, kunnen last krijgen van overgangsklachten en meer hinder van hun hoofdpijnen. Zij hebben eigenlijk een dubbel probleem. Bij een derde van de vrouwen in de overgang komt er hoge bloeddruk voor. Dat kan meespelen bij de verergering van de hoofdpijnen. Behandeling van hoge bloeddruk kan verlichting geven van de hoofdpijnen en ernstiger complicaties in het leven na de overgang voorkomen. Het is dus van belang om naar de huisarts gaan om te laten onderzoeken of er ook andere oorzaken zijn voor de hoofdpijnen dan hormonale veranderingen.

In deze figuur is te zien hoe de migraine aanvallen afnemen bij het begin van de menstruatiecyclus, gedurende een zwangerschap en na de overgang. Aan het begin van de menstruatie kunnen hormonale hoofdpijnen optreden bij vrouwen die daarvoor gevoelig zijn. Na een zwangerschap en zodra een vrouw in de overgang komt, kunnen de hormonale migraine aanvallen verergeren.

Fig 1: Natuurlijke hormonale veranderingen in de verschillende levensfasen van de vrouw met de incidentie van migraine zonder aura. Bron: Sacco S et al. J Headache Pain 2012;13:177-89

Bij vrouwen met een regelmatige natuurlijke menstruatiecyclus worden elke maand eicellen verbruikt, terwijl er meestal maar 1 eisprong plaatsvindt. Dat betekent elke maand productie van de geslachtshormonen oestrogeen en progesteron in de eierstok. De eirijping duurt ongeveer 14 dagen en kort voor de eisprong is de hoeveelheid oestrogenen op zijn hoogst. Na de eisprong wordt progesteron aangemaakt. Oestrogeen bepaalt veel processen in het lichaam van de vrouw, o.a. opbouw van het slijmvlies (endometrium) in de baarmoederholte Als de eisprong gevolgd wordt door een bevruchting dan is het opgebouwde slijmvlies een goede basis voor de innesteling. Progesteron zorgt ervoor dat het baarmoederslijmvlies wordt afgestoten als er geen bevruchting of zwangerschap ontstaat. Dat afstoten van baarmoederslijmvlies is dus de menstruatie. Er zijn nog twee belangrijke hormonen van invloed op de cyclus: FSH follikelstimulerend hormoon) en LH (luteïniserend hormoon). FSH stimuleert de rijping van oestrogeenproducerende eicellen in de eierstokken terwijl LH de eisprong en de vorming van het gele lichaam in de eierstok (voor de progesteron productie) bevordert.

Fig 2: Hormonale veranderingen in de natuurlijke menstruatiecyclus. O = Oestrogeen; P = Progesteron; FSH = follikelstimulerend hormoon; LH = luteïniserend hormoon. Bron: www.nvog.nl

In de eerste helft van de cyclus stijgt de oestrogeenspiegel in het bloed, na de eisprong daalt de oestrogeenspiegel en zal de menstruatie volgen. Het is in deze tweede helft van de cyclus, dat de daling van de oestrogeenspiegel kan zorgen voor hoofdpijnen.

De perimenopauze

Bij de meeste vrouwen beginnen vanaf het 45e jaar de eerste voortekenen van de overgang: de menstruaties veranderen, soms duren de bloedingen langer of volgen ze elkaar sneller op. Uiteindelijk zullen de bloedingen verdwijnen. De eierstokken maken geen rijpe eicellen meer en de hersenen geven steeds meer signalen af (FSH) om de hormoonproductie te handhaven. Dat lukt de ene keer beter dan de andere. Het gevolg is dat er vaker variaties zijn van de hormoonspiegels in het bloed. De periode vanaf het onregelmatig worden van de menstruaties tot een jaar na de laatste menstruatie wordt de perimenopauze genoemd. De vrouw bemerkt dan ook andere veranderingen die samenhangen met de overgang.
De variaties van de oestrogeenspiegels volgen elkaar sneller op in de perimenopauze. Dat is de verklaring voor de verergering van de hormonale hoofdpijnen. Hoe dit precies verloopt is nog onduidelijk. Vrouwen met hormonale hoofdpijnen die in de overgang komen kunnen naast de overgangsklachten ook meer hinder krijgen van hun hoofdpijnen. Na de overgang, in de zogenaamde postmenopauze, ontstaat er een nieuw evenwicht met stabiele spiegels van de geslachtshormonen. De hormonale hoofdpijnen nemen af, hoofdpijnen door andere oorzaken kunnen blijven bestaan.

Hormonale aanpak van hormonale hoofdpijnen in de perimenopauze

Bij vrouwen jonger dan 50 jaar die de anticonceptiepil gebruiken zullen de overgangsklachten in de pilstopweek kunnen optreden, net als de hormonale hoofdpijnen. Dan is het overslaan van de pilstopweek te proberen. De anticonceptiepil wordt dan continu doorgebruikt. Dat is niet schadelijk voor het lichaam, en de bescherming tegen zwangerschap wordt er ook niet minder om. Overleg met de huisarts als er twijfels zijn over het doorslikken van de anticonceptiepil zonder stopweek, of bij problemen zoals abnormale bloedingen. Soms is verder onderzoek nodig of advies van de gynaecoloog.
Sommige vrouwen raken ‘pilmoe’ of stoppen met pilgebruik omdat ze geen bescherming meer nodig hebben tegen zwangerschap. Als de overgangsklachten verergeren, is hormoontherapie te overwegen. Dat is effectief en doordat de hormoonspiegels beter gestabiliseerd worden, zullen ook de hoofdpijnen afnemen. Hormoontherapie voor overgangsklachten is veilig en heeft meer voor- dan nadelen als vrouwen ermee starten tussen hun 50e en 59e jaar en niet langer dan 10 jaar in de overgang zijn. Tevoren zal er goed bekeken moeten worden of er met hormoontherapie gestart kan worden. Overleg met de huisarts over eventuele medische bezwaren om geen hormoontherapie te gebruiken.
N.B. Deze hormonale aanpak hoeft geen oplossing te zijn voor andere hoofdpijnsoorten of migraines

Vrouwen zonder baarmoeder

Als de baarmoeder verwijderd is, betekent dat niet dat ook de hormonale hoofdpijnen stoppen. Deze aandoening blijft optreden bij daarvoor gevoelige vrouwen tot na de overgang. De internationale definitie van menstruele migraine is echter niet meer van toepassing, omdat de vrouw geen menstruaties meer heeft. Voor vrouwen zonder baarmoeder is de term hormonale migraine of hoofdpijn beter geschikt. De oorzaak van deze hoofdpijnen is gelegen in de dalingen van de oestrogeenspiegels na de eisprong, net zoals bij vrouwen met baarmoeder. Zolang de eierstokken doorgaan met hormoonproductie zullen er hormonaal getriggerde hoofdpijnen kunnen ontstaan. Continu gebruik van de anticonceptiepil kan ook hier een oplossing zijn. Als de vrouw zonder baarmoeder in de overgang komt is hormoontherapie te overwegen bij hinderlijke overgangsklachten. Bespreek deze mogelijkheid met de huisarts of de verpleegkundig overgangsconsulent.

N.B. Deze hormonale aanpak hoeft geen oplossing te zijn voor andere hoofdpijnsoorten of migraines

Is verwijdering van de eierstokken een oplossing voor hormonale migraine?

Verwijdering van de eierstokken vòòr de spontane menopauze resulteert in een onnatuurlijke plotselinge daling van de vrouwelijke hormoonspiegels. Dit geeft risico’s voor de gezondheid van de vrouw, tenzij ze hormoontherapie krijgt tenminste tot de leeftijd van ongeveer 50 jaar. Het is aangetoond dat na verwijdering van de eierstokken hinderlijke overgangsklachten kunnen ontstaan die niet volledig met hormoontherapie zijn te bestrijden. Ook het risico op meer chronische aandoeningen  zoals osteoporose en hart- en vaatziekten neemt toe bij vrouwen die deze operatie hebben ondergaan. Zij hebben meer kans om te overlijden op   relatief jonge leeftijd. Ook het verwijderen van eierstokken bij vrouwen die al langer in de overgang zijn en nog geen 65 jaar, is niet als oplossing voor migraines aan te bevelen.

De informatie op deze site is niet bedoeld als vervanging van het gesprek met uw arts. Overleg bij vragen die over uw eigen klachten gaan bij voorkeur met de huisarts, behandelend neuroloog of gynaecoloog.

Afspraakformulier en
Over ons

Afspraakformulier

Klik hier voor het contact­formulier of stuur een mailbericht naar info@fempoli.nl. Vermeld altijd uw (meisjes)naam, geboortedatum, telefoon­nummer, e-mail adres, postcode en huisnummer en uw huisarts. Binnen 2 werkdagen krijgt u van ons een reactie.

Over ons

Hormonale migraine zorg is opgezet naar een idee van studenten van de Hogeschool Leiden die onderzoek deden voor hun afstuderen.

Lees verder

fempoli